Ίχνη οσμής
Το αμφιλεγόμενο αποδεικτικό στοιχείο για μία
δολοφονία ή έναν βιασμό



Υπάρχει οσμή του εγκλήματος; Οι ιατροδικαστές πιστεύουν ότι υπάρχει. Κάθε χρόνο, δεκάδες υποθέσεις φτάνουν στα δικαστήρια, στις οποίες υποθέσεις τα ίχνη των οσμών του τόπου του εγκλήματος εμφανίζονται ως αποδεικτικά στοιχεία. Τα ρούχα του θύματος, η καρέκλα στην οποία καθόταν ο δολοφόνος, ακόμα και το αίμα του θύματος μπορεί να απορροφήσει την οσμή του εγκληματία. Για να γίνει καλύτερα αντιληπτό το πώς γίνεται η περισυλλογή τους και πώς αναλύονται τα ίχνη οσμής, δημοσιογράφος του Sputnik επισκέφτηκε ένα από τα Εγκληματολογικά Κέντρα της Κεντρικής Διεύθυνσης του Υπουργείου Εσωτερικών της Ρωσίας στη Μόσχα.
Μπήκε στη φυλακή εξαιτίας μίας εφημερίδας
Εδώ και έναν χρόνο, ένας 61χρονος συνταξιούχος από την Αικατερινούπολη εκτίει την ποινή του σε φυλακή της Ρωσίας. Ο λόγος που βρίσκεται εκεί είναι αρκετά σοβαρός. Προκάλεσε σοβαρή σωματική βλάβη, με αποτέλεσμα τον θάνατο ενός ατόμου λόγω αμέλειας. Σύμφωνα με τους ανακριτές, στις 9 Μαΐου του 2016, χτύπησε έναν άλλο συνταξιούχο μέχρι θανάτου σε ένα εξοχικό.
Κρατούμενοι σε φυλακή
© Sputnik / Αλεξέι Κουντένκο
Δεν υπήρχαν μάρτυρες λόγω της απομακρυσμένης τοποθεσίας του σπιτιού. Οι εγκληματολόγοι δεν βρήκαν στον τόπο του εγκλήματος, ούτε τα δακτυλικά αποτυπώματα του κατηγορούμενου, ούτε ίχνη από τις μπότες του. Το μόνο αποδεικτικό στοιχείο στην υπόθεση ήταν μια εφημερίδα με κηλίδες αίματος του θύματος, μέσα στις οποίες βρήκαν τα ίχνη οσμής του δράστη.
Δείγματα οσμών για εξέταση στο τμήμα για τη μελέτη ανθρώπινων ιχνών οσμής του Εγκληματολογικού Κέντρου της Κεντρικής Διεύθυνσης του Υπουργείου Εσωτερικών της Ρωσίας στη Μόσχα
© Sputnik / Εβγκένι Οντινόκοφ

«Όπως εξήγησαν οι ανακριτές, η οσμή του πελάτη μου φέρεται να απορροφήθηκε αρχικά στο αίμα του θύματος και στη συνέχεια εντοπίστηκε σε μια κηλίδα αίματος στην εφημερίδα. Θα ήθελα πολύ να ρωτήσω από ποια ταινία επιστημονικής φαντασίας εμπνεύστηκαν αυτή την εξήγηση; Στη συνέχεια αυτή η οσμή με κάποιο τρόπο απομονώθηκε και δόθηκε σε κάποια σκυλιά να τη μυρίσουν. Και με βάση τα συμπεράσματα των ζώων, ο πελάτης μου βρέθηκε ένοχος. Τώρα προετοιμάζουμε μια καταγγελία στον Πρόεδρο του Ανώτατου Δικαστηρίου και αν χρειαστεί σκοπεύουμε να φθάσουμε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ). Είναι δυνατόν τα σκυλιά να αποφασίσουν για τη μοίρα ενός ανθρώπου;»
Και όμως, αποδεικνύεται ότι μπορούν. Κάθε χρόνο, στα δικαστήρια υποβάλλονται δεκάδες υποθέσεις, με αποδείξεις που προέρχονται από κάποια ίχνη οσμής. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα είναι η μοναδική απόδειξη. Η γενετική εξέταση δεν μπορεί να γίνει με κάποιες τρίχες αν δεν έχουν θύλακες και είναι άχρηστη με τα πανομοιότυπα δίδυμα. Η οσμή είναι ένα μοναδικό χαρακτηριστικό του κάθε ανθρώπου και παραμένει σε ρούχα, μαλλιά, ακόμη και στο αίμα του θύματος.
«Πριν από λίγα χρόνια είχαμε μια υπόθεση, βρήκαμε ένα σακίδιο με μερικά κιλά ναρκωτικών σε ένα υπεραστικό λεωφορείο», λέει ο συνταγματάρχης Ρουσλάν Γκανταλίποφ, επικεφαλής του τμήματος μελέτης του ίχνους ανθρώπινης οσμής του Εγκληματολογικού Κέντρου της Κεντρικής Διεύθυνσης του Υπουργείου Εσωτερικών της Ρωσίας. «Οι επιβάτες του λεωφορείου δήλωσαν ότι ένας νεαρός βρισκόταν όλη την ώρα δίπλα στο σακίδιο, ο οποίος και συνελήφθη. Πώς θα αποδείξουμε ότι του άνηκε το σακίδιο; Δεν βρέθηκαν δικά του πράγματα μέσα. Οι ιατροδικαστές δεν βρήκαν κάποια ίχνη στο σακίδιο. Και ο ίδιος ο ύποπτος έλεγε ότι έβλεπε το σακίδιο για πρώτη φορά στη ζωή του. Στο λουρί του σακιδίου, μετά από μια εξέταση βρήκαμε τα ίχνη οσμής του νεαρού».

Ρουσλάν Γκανταλίποφ
~
Ένας ολόκληρος τοίχος σε μια από τις αίθουσες του εργαστηρίου καλύπτεται από ράφια με πολλά μικρά δοχεία. Σε κάθε δοχείο υπάρχει μια ετικέτα με ένδειξη: «μπλούζα», «μεταλλικό μαχαίρι», «κάλτσα», «παπούτσι». Μέσα σε αυτά τα δοχεία, όμως, αντί για τα ίδια τα αντικείμενα, υπάρχουν πανομοιότυπες λευκές χαρτοπετσέτες. Είναι δείγματα οσμών.
«Συνήθως σε εμάς φτάνουν τα όπλα του εγκλήματος: μαχαίρια, τσεκούρια, κατσαβίδια ή κάποια άλλα αντικείμενα, με τα οποία ο δράστης θα μπορούσε να έχει έρθει σε επαφή. Για παράδειγμα, φεύγοντας, θα μπορούσε να του έχει πέσει ένα γάντι, ένα καπέλο, ή το κινητό. Συχνά, εξετάζουμε τα καθίσματα των αυτοκινήτων, ειδικά σε περιπτώσεις κλοπής. Όμως, υπάρχουν και πιο ασυνήθιστα αντικείμενα. Κατά τη διάρκεια της έρευνας μιας υπόθεσης βιασμού, έπρεπε να εξετάσουμε ένα «ψεύτικο» χαρτονόμισμα, με το οποίο ένας από τους κακοποιούς «πλήρωσε» το θύμα. Ο γενετικός έλεγχος σε αυτή την περίπτωση δεν είχε νόημα επειδή στον βιασμό ήταν τέσσερις οι δράστες. Καταφέραμε να εντοπίσουμε όμως τα ίχνη οσμής ενός από τους βιαστές στο χαρτονόμισμα», αναφέρει ο Ρουσλάν Γκανταλίποφ.
Η διατήρηση της οσμής εξαρτάται από το υλικό της επιφάνειας. Σε ύφασμα, χαρτί και ξύλο, η οσμή διατηρείται έως και έξι μήνες. Αντίθετα, σε πλαστικό, γυαλί, σίδερο εξαφανίζεται σε λίγες ώρες. Το αίμα του θύματος διατηρεί την οσμή αρκετό καιρό.
Δείγματα τριχών
@ Sputnik / Εβγκένι Οντινόκοφ
«Για παράδειγμα, πριν μερικούς μήνες, ερευνούσαμε μια υπόθεση σεξουαλικής κακοποίησης. Ένας άντρας πήγε ένα κορίτσι στο σπίτι του, έβαλε μια πορνογραφική ταινία και άρχισε να αγγίζει το κορίτσι. Λόγω του άγχους, το κορίτσι δεν μπορούσε να θυμηθεί τον κακοποιό, τα ίχνη της οσμής του άνδρα όμως, πάνω στα ρούχα του κοριτσιού βοήθησαν να τον βρούμε».
«Για παράδειγμα, σε μια υπόθεση έπρεπε να εξετάσουμε ένα σφυρί, με το οποίο, όπως υποδείχτηκε από την έρευνα, ένας άνδρας σκότωσε τη γυναίκα του. Υπήρχε πολύ αίμα στη λαβή του. Δεν υπήρχαν κάποια δακτυλικά αποτυπώματα, όμως η οσμή του ύποπτου παρέμεινε στο αίμα».
Ο χρόνος που ο δράστης ήρθε σε επαφή με το αντικείμενο είναι πολύ σημαντικό στοιχείο για την εξέταση ενός ίχνους οσμής. «Για να περάσει μια οσμή σε οποιαδήποτε επιφάνεια, χρειάζονται τουλάχιστον 30-40 λεπτά. Δηλαδή, αν κάποιος αγγίξει μια καρέκλα, είναι σχεδόν αδύνατον να βρούμε εκεί τα ίχνη της οσμής του. Αν όμως κάποιος καθόταν σε μια καρέκλα για μισή ώρα, οι πιθανότητες είναι αρκετά ψηλές».
Όμως, υπάρχουν και εξαιρέσεις. Όταν ένας άνθρωπος διαπράττει ένα έγκλημα, συνήθως έχει άγχος, και αυτό συμβάλλει στην υπερβολική εφίδρωση. Επομένως, καμιά φορά ακόμη και μια σύντομη επαφή με κάποιο αντικείμενο είναι αρκετή για να αφήσει κάποια ίχνη οσμής.
Είναι σαφές, ότι η διατήρηση της οσμής εξαρτάται και από το περιβάλλον. Εάν κάποιο αντικείμενο βρισκόταν έξω στον δρόμο, στη βροχή, η πιθανότητα να βρεθούν κάποια στοιχεία σε αυτό είναι μικρή. Εάν κάποιο αντικείμενο ήταν αποθηκευμένο σε κάποιο εσωτερικό χώρο, τότε η οσμή παραμένει σε αυτό για μεγάλο χρονικό διάστημα. «Υπήρξαν περιπτώσεις όπου εξετάσαμε κάποια αντικείμενα δύο ή τρεις μήνες μετά το έγκλημα και παρόλα αυτά ήταν δυνατόν να βρούμε κάποια ίχνη οσμής».
«Για την καλύτερη διατήρηση του ίχνους οσμής, τα αντικείμενα από τον τόπο του εγκλήματος, τυλίγονται σε αλουμινόχαρτο, επειδή διατηρεί την οσμή καλύτερα από κάθε άλλο υλικό», εξηγεί ο Ρουσλάν Γκανταλίποφ.
Δεν είναι αρκετό μόνο να έχουμε την οσμή ενός δράστη, αλλά πρέπει να γίνει και η ταυτοποίησή της. Για να γίνει αυτό, χρησιμοποιείται μια ειδική μέθοδος. Ο Ρουσλάν Γκανταλίποφ παίρνει το ψαλίδι που κρατούσε ο δημοσιογράφος του Sputnik για 40 λεπτά στα χέρια του και τα βάζει σε ένα δοχείο, το οποίο καλύπτει με ένα γυάλινο δοχείο για τη συλλογή του ίχνους οσμής, μέσα στο οποίο βρίσκονται αποστειρωμένες χαρτοπετσέτες. Με μια αντλία κενού βγάζουν αέρα από το δοχείο, το τοποθετούν σε ένα μπεν μαρί και ρίχνουν υγρό άζωτο από πάνω.
«Από κάτω το βάζο θερμαίνεται και από πάνω κρυώνει. Το συμπύκνωμα, το οποίο σχηματίζεται λόγω της διαφοράς θερμοκρασίας, παραμένει στις χαρτοπετσέτες. Αυτή είναι η καθαρή οσμή του αντικειμένου», εξηγεί ο εμπειρογνώμονας.
Το παρασκεύασμα για την εξέταση είναι έτοιμο. Περνάμε στην αίθουσα για την οσφρητική έρευνα. Εδώ, από τα 10 δείγματα, τα εκπαιδευμένα σκυλιά πρέπει να επιλέξουν ένα. Στην αίθουσα στο πάτωμα είναι τοποθετημένοι 10 αριθμημένοι κώνοι. Μέσα σε ένα από αυτά, ο Ρουσλάν Γκανταλίποφ βάζει το δοχείο με την οσμή του ψαλιδιού. Για να καταλάβει το σκυλί τι πρέπει να κάνει, μέσα στα υπόλοιπα εννέα πρέπει να υπάρχουν χαρτοπετσέτες με οσμή διαφορετικών ψαλιδιών. Ο εμπειρογνώμονας βρίσκει δείγματα για σύγκριση στα ράφια, όπου υπάρχουν πολλά δοχεία με σχεδόν διάφορες οσμές.

«Δυστυχώς, το νερό είναι ο εχθρός μας επειδή εξαφανίζει κάθε οσμή».
Είναι αδύνατον να «κρύψει» κανείς από τα σκυλιά μια οσμή με άρωμα ή κηροζίνη.
«Αρώματα, τσιγάρα και κάποια προϊόντα επεξεργασίας πετρελαίου δεν αποτελούν εμπόδια για τα σκυλιά». Το πρόβλημα όμως θα υπάρξει, αν κάποιος έχει πλύνει το αντικείμενο.
~
«Διατηρούνται στην ψύξη έως δύο χρόνια»
Μόλις τα δοχεία με τα ίχνη οσμής τοποθετούνται στη σειρά, στην αίθουσα μπαίνει ένα σκυλί. Αυτό το Ντατσχάουντ, η Ούλρικα, είναι ένα από τα πιο έμπειρα σκυλιά του τμήματος. Αρχικά, στο σκυλί δίνουν να μυρίσει το αίμα του υπόπτου με το οποίο πρέπει να συγκρίνει τα δείγματα.
Το σκυλί μυρίζει το αίμα του υπόπτου
© Sputnik / Εβγκένι Οντινόκοφ
Είναι απαραίτητη η συμμετοχή δύο ειδικών στη διαδικασία: ένας κρατάει το σκυλί και ο άλλος τοποθετεί τα δείγματα οσμής. Η Ούλρικα τρέχει γύρω από τα δείγματα και πλησιάζει τη μύτη της σε καθένα από αυτά. Στο τρίτο, στο οποίο βρίσκεται και η χαρτοπετσέτα με τα ίχνη οσμής του ψαλιδιού, σταματά και στέκεται. Αυτό σημαίνει ότι βρήκε την αναζητούμενη οσμή. Στη συνέχεια, το σκυλί βγαίνει έξω και ο εμπειρογνώμονος αλλάζει θέσεις στα δοχεία με τα δείγματα οσμής. Η Ούλρικα κάθεται πάλι δίπλα στο σωστό δείγμα. Για να αξιολογηθεί σωστά το αποτέλεσμα της εξέτασης, η διαδικασία πρέπει να επαναληφθεί με τρία σκυλιά, τα οποία και πρέπει να βρουν το σωστό δείγμα.

«Η εξέτασή μας αποτελείται από δύο στάδια - διάγνωση και ταυτοποίηση. Στο πρώτο στάδιο, εξετάζουμε αν υπάρχει ανθρώπινη οσμή στο αντικείμενο. Εάν τα σκυλιά την έχουν εντοπίσει, αλλά δεν υπάρχει κανένας ύποπτος στην υπόθεση, τότε τοποθετούμε το δείγμα στην κατάψυξη. Στο μέλλον όταν υπάρξει κάποιος ύποπτος, το βγάζουμε και διεξάγουμε τη φάση ταυτοποίησης», εξηγεί ο Ρουσλάν Γκανταλίποφ.
Τα ίχνη οσμής μπορούν να μείνουν αποθηκευμένα σε σφραγισμένους καταψύκτες έως και δύο χρόνια. Κάποιες φορές κατά τη διάρκεια αυτού του χρόνου βρίσκεται ο ύποπτος.
Στο θάλαμο κατάψυξης, ίχνη οσμής από τόπους του εγκλήματος κρατούνται για δύο χρόνια
© Sputnik / Εβγκένι Οντινόκοφ
«Για παράδειγμα, τον Απρίλιο του 2018, κάποιοι άγνωστοι μπήκαν στο σπίτι ενός ανώτερου αξιωματούχου, χτύπησαν τον ιδιοκτήτη του σπιτιού στο κεφάλι με ένα τσεκούρι, τον έδεσαν και πήραν από το χρηματοκιβώτιο του επτά εκατομμύρια ρούβλια. Δεδομένου ότι οι δράστες είχαν καλυμμένα το πρόσωπά τους, ήταν αδύνατον να συλληφθούν. Το τσεκούρι όμως που αφήσαν στο τόπο του εγκλήματος, εστάλη για εξέταση οσμής.

Όταν πραγματοποιήσαμε το πρώτο, διαγνωστικό στάδιο της εξέτασης, διαπιστώσαμε ότι υπήρχε ανθρώπινη οσμή στο τσεκούρι. Αλλά δεδομένου ότι δεν υπήρχαν ύποπτοι τότε, τοποθετήσαμε το δείγμα στην ψύξη. Μετά από οκτώ μήνες, η έρευνα έφερε στο φως τους δράστες. Κάναμε το δεύτερο στάδιο της εξέτασης, την ταυτοποίηση, η οποία επιβεβαίωσε τη συμμετοχή αυτών των ατόμων σε αυτό το έγκλημα».
Πιο συχνά, μια εξέταση οσμής είναι αναγκαία σε υποθέσεις σεξουαλικού χαρακτήρα. Κατά τη διάρκεια τριών ωρών που διήρκεσε η συνέντευξη με τον Ρουσλάν Γκανταλίποφ, δύο φορές τον πήραν τηλέφωνο από το τμήμα έρευνας με αίτημα να γίνει εξέταση οσμής στα ρούχα υπόπτων σε βίαιες πράξεις. «Σε τέτοιες περιπτώσεις, αν δεν υπήρχε άμεση σεξουαλική επαφή, υπάρχουν λίγα στοιχεία. Όμως οι δράστες αφήνουν τα ίχνη οσμής τους στα ρούχα των θυμάτων αρκετά συχνά. Μερικές φορές τέτοιες εξετάσεις είναι ο μόνος τρόπος για να αποδείξουμε την εμπλοκή του ύποπτου».
Ζωντανά «μικροσκόπια»
Στη Ρωσία υπάρχουν μόνο 10 τέτοια εργαστήρια. Στο εργαστήριο του Ρουσλάν Γκανταλίποφ πραγματοποιούνται ετησίως περίπου 200 εξετάσεις και υπάρχουν 10 εκπαιδευμένα σκυλιά. «Επιλέγουμε και εκπαιδεύουμε τα σκυλιά μόνοι μας. Προτεραιότητα έχουν τα κυνηγόσκυλα: Μπιγκλ, Ντατσχάουντ, Ντρατχάαρ. Ξεκινάμε την εκπαίδευση σε ηλικία οκτώ - εννέα μηνών».
Οι δικηγόροι συχνά καταθέτουν ένσταση για την εξέταση οσμής. «Πώς μπορούν τα σκυλιά να αποφασίσουν για την μοίρα ενός ανθρώπου;» Είναι το συνηθέστερο επιχείρημα σε αυτή τη περίπτωση. Όμως, οι ειδικοί λένε ότι τα ζώα είναι εξίσου σημαντικά εργαλεία όπως το μικροσκόπιο ή ο χρωματογράφος, απλά είναι ζωντανά.
Δεν επιτρέπεται στα σκυλιά να βγαίνουν έξω. Καθ' όλη τη διάρκεια της επαγγελματικής τους ζωής, μετακινούνται μεταξύ του περιβόλου και της αίθουσας εξετάσεων. «Για αυτά, η δουλειά πρέπει να αποτελεί χαρά για αυτό κατά τη διάρκεια της εξέτασης τους ενθαρρύνουμε. Όταν ανοίγουμε την πόρτα τρέχουν στην αίθουσα».
Made on
Tilda