Soyuz-Apollo
45 χρόνια από την ιστορική χειραψία στο διάστημα που τερμάτισε τον διαστημικό αγώνα
© Sputnik / Alexey Leonov
© Sputnik / Alexey Leonov
Πέρασαν 45 χρόνια από την πρώτη συνάντηση και την ιστορική χειραψία μεταξύ των πληρωμάτων των δύο διαστημοπλοίων Αλεξέι Λεόνοφ, Βαλέρι Κουμπάσοφ, Βενς Μπραντ, Τόμας Στάφορντ και Ντόναλντ Σλέιτον, η οποία πραγματοποιήθηκε σε διαστημική τροχιά και έθεσε τα θεμέλια για διεθνή συνεργασία στο διάστημα.
Στις 17 Ιουλίου του 1975 πραγματοποιήθηκε στο διάστημα η σύνδεση μεταξύ δύο διαστημόπλοιων: του σοβιετικού διαστημόπλοιου Soyuz και του αμερικανικού διαστημόπλοιου Apollo.
Η υλοποίηση του προγράμματος ξεκίνησε στις 24 Μαΐου του 1972, όταν και υπογράφτηκε στη Μόσχα μια συμφωνία μεταξύ των ΗΠΑ και της ΕΣΣΔ που αφορούσε τη μεταξύ τους συνεργασία στην εξερεύνηση και τη χρήση του διαστήματος για ειρηνικούς σκοπούς. Το αντικείμενο της έρευνας προσέγγιζε τον τομέα της ιατρικής, της βιολογίας και της μετεωρολογίας, και εστίαζε στη μελέτη του φυσικού περιβάλλοντος και του διαστήματος κοντά στη Γη, το φεγγάρι και τους πλανήτες. Το πιο σημαντικό όμως ήταν ότι είχε προγραμματιστεί μια κοινή πειραματική πτήση των διαστημικών σκαφών Soyuz και Apollo.
«Αντί να συμμετέχουμε στον Ψυχρό Πόλεμο, ξεκινήσαμε τη διαστημική συνεργασία. Θα ήθελα να σημειώσω ότι τέτοιο θάρρος είχε μόνο ένας τομέας: αυτός του διαστήματος» θυμάται ο Βίκτορ Μπλάγκοφ, επικεφαλής της σύνδεσης Soyuz-Apollo.
Χρειάστηκαν τρία χρόνια προετοιμασίας για να γίνει πραγματικότητα η αποστολή Soyuz-Apollo. Η αξέχαστη χειραψία στο διάστημα μεταξύ του σοβιετικού κοσμοναύτη Αλεξέι Λεόνοφ και του Αμερικανού αστροναύτη Τομ Στάφορντ θεωρείται συχνά το τελικό στάδιο στον διαστημικό αγώνα, που ξεκίνησε το 1957 με την εκτόξευση του Sputnik 1, του πρώτου τεχνητού δορυφόρου στην ιστορία.
«Τον Ιούλιο του 1975 δύο διαστημόπλοια πραγματοποίησαν τη σύνδεση. Εργαστήκαμε μαζί και αποδείξαμε σε ολόκληρο τον πλανήτη ότι δύο χώρες που μιλούν διαφορετικές γλώσσες, χρησιμοποιούν διαφορετικές μονάδες μέτρησης και ζουν υπό διαφορετικά πολιτικά καθεστώτα, μπορούν να συνεργαστούν για την επιτυχία ενός κοινού σκοπού προς όφελος των κατοίκων της Γης» δήλωσε ο Τομ Στάφορντ σε μια συνέντευξή του το 2016.
Το πλήρωμα της αποστολής
© Sputnik / Viktor Khomenko
Για την ιστορική αποστολή στο διάστημα, τα δύο κράτη επέλεξαν τους καλύτερους. Τα ονόματα των μελών των πληρωμάτων ανακοινώθηκαν το 1973. Το πλήρωμα του Soyuz-19 περιλάμβανε τον Αλεξέι Λεόνοφ (κυβερνήτης) και τον Βαλέρι Κουμπάσοφ (μηχανικός πτήσης), και οι δύο ήταν ήρωες της Σοβιετικής Ένωσης εκείνη την εποχή. Το πλήρωμα του Apollo περιλάμβανε τον Τομ Στάφορντ (κυβερνήτης), τον Βανς Μπραντ (πιλότος της μονάδας εντολών) και τον Ντόναλντ (Ντέκι) Σλέιτον (πιλότος της μονάδας σύνδεσης).
Αλεξέι Λεόνοφ
© Sputnik / Alexandr Mokletsov
Ο Λεόνοφ, κυβερνήτης του Soyuz, μία από τις σημαντικές μορφές του σοβιετικού διαστημικού προγράμματος, έγραψε την ιστορία της κοσμοναυτικής το 1965, όταν πραγματοποίησε τον πρώτο «διαστημικό περίπατο». Το 1968 είχε διοριστεί στο πλήρωμα της σοβιετικής αποστολής στη Σελήνη, η οποία είχε διακοπεί μετά την επιτυχημένη αμερικανική προσσελήνωση το 1969.
Βαλέρι Κουμπάσοφ
© Sputnik / Mikhail Kuleshov
Η αποστολή Soyuz-Apollo ήταν η δεύτερη από τις τρεις διαστημικές αποστολές στις οποίες ο Κουμπάσοφ συμμετείχε κατά τη διάρκεια της καριέρας του. Στην πρώτη του πτήση με το διαστημικό σκάφος Soyuz-6 πραγματοποίησε την πρώτη συγκόλληση σε τροχιά. Ο Λεόνοφ σε μία συνέντευξή του αποκάλυψε ότι θα δεχόταν να γίνει κυβερνήτης του σκάφους στην αποστολή Soyuz-Apollo μόνο υπό τον όρο ότι ο Βαλέρι Κουμπάσοφ να είναι ο μηχανικός πτήσης.
Τομ Στάφορντ
© Sputnik / NASA
Ο κυβερνήτης του αμερικανικού πληρώματος, Στάφορντ, είχε ήδη προϋπηρεσία δύο διαστημικών πτήσεων. Είχε συμμετάσχει στην αποστολή Apollo 10 του προγράμματος Apollo της NASA -που είχε τελικό στόχο την προσεδάφιση ανθρώπων στη Σελήνη- λίγους μήνες προτού η αποστολή Apollo 11 προσεδαφίσει τους πρώτους δύο ανθρώπους στη Σελήνη.
Βανς Μπραντ
© Sputnik / NASA
Ένας έμπειρος πιλότος δοκιμών της Lockheed Corporation, ο Μπραντ, μπήκε στην ομάδα αστροναυτών της NASA το 1966. Η αποστολή Soyuz-Apollo ήταν η πρώτη του αποστολή στο διάστημα. Στη συνέχεια, πραγματοποίησε ακόμη τρεις πτήσεις ως κυβερνήτης των διαστημικών λεωφορείων Space Shuttle.
Ντόναλντ (Ντέκι) Σλέιτον
© Sputnik / NASA
Το 1959 επιλέχθηκε να είναι μεταξύ των πρώτων επτά αστροναυτών των ΗΠΑ του προγράμματος Mercury (του πρώτου επανδρωμένου διαστημικού προγράμματος των ΗΠΑ). Δεν πραγματοποίησε όμως την πτήση στο διάστημα λόγω προβλήματος με την καρδιά του. Μπόρεσε να κάνει το όνειρό του πραγματικότητα μόνο σε ηλικία 51 ετών. Η συμμετοχή του στην αποστολή Soyuz-Apollo αυτομάτως τον ανέδειξε ως τον πιο μεγάλο σε ηλικία άτομο στο διάστημα μέχρι εκείνη την εποχή.
Σήμερα μόνο δύο από τα πέντε άτομα του πληρώματος βρίσκονται εν ζωή. Ο Τομ Στάφορντ και ο Βανς Μπραντ. Ο Ντόναλντ Σλέιτον πέθανε το 1993, ο Βαλέρι Κουμπάσοφ το 2014 και ο Αλεξέι Λεόνοφ το 2019.
Θανατηφόρα ατμόσφαιρα
© Sputnik / Pavel Balabanov / A. Kachugin
Διαφορετικά δεν ήταν μόνο τα πολιτικά συστήματα και οι γλώσσες των δύο χωρών, ούτε το σύνολο των δύο προγραμμάτων για το διάστημα. Διαφορετικό ήταν και το πιο σημαντικό και απαραίτητο στοιχείο για την αποστολή: το σύστημα σύνδεσης. Οι κόμβοι σύνδεσης δεν ταίριαζαν μεταξύ τους.
Επομένως, η λύση που βρήκαν οι Σοβιετικοί και Αμερικανοί μηχανικοί ήταν να σχεδιαστεί ένα εντελώς καινούριο σύστημα. Έτσι κατασκευάστηκε το APAS, ένας ειδικός μηχανισμός σύζευξης ο οποίος χρησιμοποιείται και σήμερα σχεδόν από όλα τα διαστημικά σκάφη.
Επομένως, η λύση που βρήκαν οι Σοβιετικοί και Αμερικανοί μηχανικοί ήταν να σχεδιαστεί ένα εντελώς καινούριο σύστημα. Έτσι κατασκευάστηκε το APAS, ένας ειδικός μηχανισμός σύζευξης ο οποίος χρησιμοποιείται και σήμερα σχεδόν από όλα τα διαστημικά σκάφη.
Μια άλλη σημαντική τεχνική δυσκολία που έπρεπε να αντιμετωπιστεί ήταν η διαφορετική ατμόσφαιρα στο εσωτερικό των διαστημικών σκαφών. Στο Soyuz, οι συνθήκες ήταν πολύ κοντά στην ατμόσφαιρα της Γης, ενώ στο Apolloήταν ένα μείγμα με υψηλή περιεκτικότητα σε οξυγόνο.
Η λύση ήταν να δημιουργηθεί ένα ενδιάμεσο διαμέρισμα στο οποίο οι κοσμοναύτες και οι αστροναύτες θα μπορούσαν να προσαρμοστούν πριν προχωρήσουν στο άλλο σκάφος.
Η λύση ήταν να δημιουργηθεί ένα ενδιάμεσο διαμέρισμα στο οποίο οι κοσμοναύτες και οι αστροναύτες θα μπορούσαν να προσαρμοστούν πριν προχωρήσουν στο άλλο σκάφος.
Συνάντηση στον Έλβα
© Sputnik / Vladimir Vdovin
Η κοινή πτήση ξεκίνησε στις 15 Ιουλίου του 1975. Στις 15:20, από το κοσμοδρόμιο του Μπαϊκονούρ εκτοξεύτηκε το διαστημικό σκάφος Soyuz-19 με τους κοσμοναύτες Αλεξέι Λεόνοφ και Βαλέρι Κουμπάσοφ. Ακριβώς επτάμισι ώρες αργότερα από τη βάση στο Ακρωτήριο Κανάβεραλ στη Φλόριντα, απογειώθηκε το σκάφος Apollo με τους αστροναύτες Τομ Στάφορντ, Βανς Μπραντ και Ντόναλντ Σλέιτον.
Δύο ημέρες μετά, στις 17 Ιουλίου του 1975, τα δύο διαστημόπλοια συνδέθηκαν σε τροχιά. Όλος ο πλανήτης είδε σε ζωντανή αναμετάδοση την ιστορική χειραψία μεταξύ των κυβερνητών που άλλαξε για πάντα την ιστορία της εξερεύνησης του διαστήματος. Ήταν συμβολικό το ότι τη στιγμή που πραγματοποιήθηκε η συνάντηση των εκπροσώπων των δύο μεγάλων δυνάμεων στο διάστημα, τα διαστημόπλοια βρίσκονταν πάνω από τον ποταμό Έλβα.
«Το 1945 οι πατεράδες μας συναντήθηκαν στον ποταμό Έλβα και 30 χρόνια μετά, τα παιδιά των Σοβιετικών και Αμερικανών στρατιωτών συναντήθηκαν ακριβώς πάνω από τον ίδιο ποταμό» αναφέρει σε μια συνέντευξή του στο Roscosmosο θρυλικός κοσμοναύτης, δύο φορές Ήρωας της ΕΣΣΔ, Αλεξέι Λεόνοφ.
Η αναφορά γίνεται στη συνάντηση των αμερικανικών και σοβιετικών στρατευμάτων στη γέφυρα του ποταμού Έλβα, η οποία αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες στιγμές του τέλους του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και σηματοδότησε την κατάρρευση του Ναζισμού.
«Πάνω από 1 δισ. άνθρωποι σε όλο τον κόσμο μάς είδαν να σφίγγουμε τα χέρια με τον Αλεξέι και είπαν ότι αν αυτοί οι άνθρωποι μπορούν να συνεργαστούν, τότε μπορούμε να συνεργαστούμε και σε άλλους τομείς» τονίζει ο Τομ Στάφορντ.
«Πάνω από 1 δισ. άνθρωποι σε όλο τον κόσμο μάς είδαν να σφίγγουμε τα χέρια με τον Αλεξέι και είπαν ότι αν αυτοί οι άνθρωποι μπορούν να συνεργαστούν, τότε μπορούμε να συνεργαστούμε και σε άλλους τομείς» τονίζει ο Τομ Στάφορντ.
Η κοινή πτήση διήρκεσε 43 ώρες, 54 λεπτά και 11 δευτερόλεπτα. Δύο ημέρες αργότερα, στις 19 Ιουλίου, τα σκάφη αποσυνδέθηκαν και έπειτα από δύο στροφές επανέλαβαν τη σύνδεση. Η δεύτερη κοινή πτήση διήρκεσε 2 ώρες 52 λεπτά 33 δευτερόλεπτα.
Στις 21 Ιουλίου του 1975, μετά την ολοκλήρωση των κοινών προγραμμάτων πτήσης, το πλήρωμα του Soyuz-19 προσγειώθηκε με επιτυχία στο Καζακστάν.
Στις 25 Ιουλίου το Apollo-18 προσθαλασσώθηκε στον Ειρηνικό Ωκεανό. Κατά την προσθαλάσσωση, το πλήρωμα μπέρδεψε την ακολουθία των διαδικασιών, με αποτέλεσμα να βγει δηλητηριώδες καύσιμο από την εξάτμιση και να μπει στο πιλοτήριο. Ο Στάφορντ κατάφερε να πάρει τις μάσκες οξυγόνου και να τις φορέσει στον εαυτό του και στα υπόλοιπα μέλη του πληρώματος που ήταν ήδη αναίσθητα.
Στις 21 Ιουλίου του 1975, μετά την ολοκλήρωση των κοινών προγραμμάτων πτήσης, το πλήρωμα του Soyuz-19 προσγειώθηκε με επιτυχία στο Καζακστάν.
Στις 25 Ιουλίου το Apollo-18 προσθαλασσώθηκε στον Ειρηνικό Ωκεανό. Κατά την προσθαλάσσωση, το πλήρωμα μπέρδεψε την ακολουθία των διαδικασιών, με αποτέλεσμα να βγει δηλητηριώδες καύσιμο από την εξάτμιση και να μπει στο πιλοτήριο. Ο Στάφορντ κατάφερε να πάρει τις μάσκες οξυγόνου και να τις φορέσει στον εαυτό του και στα υπόλοιπα μέλη του πληρώματος που ήταν ήδη αναίσθητα.
Фιλία χωρίς σύνορα
© Sputnik / Ilya Pitalev
Ο Τομ Στάφορντ παρουσιάζει τους δυο γιους του ρωσικής καταγωγής, τον Στας και τον Μιχαήλ, στον Βλαντιμίρ Πούτιν
© Sputnik / Alexey Druzhinin
Η φιλία μεταξύ των πληρωμάτων, που γεννήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος Soyuz-Apollo, κράτησε για πολλές δεκαετίες, ιδιαίτερα μεταξύ των Αλεξέι Λεόνοφ και των Τομ Στάφορντ. Οι δυο τους παρέμειναν πολύ στενοί φίλοι όλα τα χρόνια που ακολούθησαν. Με τη βοήθεια του Λεόνοφ, ο Στάφορντ και η γυναίκα του υιοθέτησαν δύο παιδιά από τη Ρωσία και του ζήτησαν να γίνει νονός.
Ο Λεόνοφ ονόμασε την εγγονή του Καρίνα, όπως την κόρη του Στάφορντ, ενώ ο Στάφορντ, όταν γεννήθηκε ο εγγονός του, τον ονόμασε Αλεξέι.
Ο Λεόνοφ ονόμασε την εγγονή του Καρίνα, όπως την κόρη του Στάφορντ, ενώ ο Στάφορντ, όταν γεννήθηκε ο εγγονός του, τον ονόμασε Αλεξέι.
Παρά την προχωρημένη του ηλικία, ο 89χρονος αστροναύτης Τομ Στάφορντ κατάφερε να παραστεί στην κηδεία του κοσμοναύτη Αλεξέι Λεόνοφ τον Οκτώβριο του 2019 για να αποχαιρετήσει τον φίλο του.
© Sputnik / Ilya Pitalev
«Αλεξέι, δεν θα σε ξεχάσουμε ποτέ, θα σε θυμόμαστε, φίλε μου» είπε στα ρωσικά ο Τομ Στάφορντ κατά την ομιλία του στην τελετή κηδείας του Αλεξέι Λεόνοφ και έσκυψε το κεφάλι του μπροστά από το πορτρέτο του κοσμοναύτη.
Καλύτερα μαζί!
© Sputnik / Alexandr Marshani
