Rżew wyzwalano od stycznia 1942 roku do marca 1943 roku. Walki były zaciekłe, straty po obu stronach były katastrofalne. Niemieckie wojska miały znaczną przewagę w sprzęcie, czołgach, lotnictwie (Armię Czerwoną bombardowano z powietrza prawie nieprzerwanie).

Bitwie o Rżew, choć była jednym z najkrwawszych epizodów Wielkiej Wojny Ojczyźnianej, przez długi czas nie przypisywano dużego znaczenia. Przez cały 1942 rok wojska radzieckie otaczały wroga, próbowały go zniszczyć, ale bezskutecznie. Dopiero w marcu 1943 roku Niemcy wystraszyli się otoczenia na tzw. występie rżewskim i zaczęli wycofywać swe siły.

Liczba strat wojsk radzieckich, zaginionych, wziętych do niewoli w czterech operacjach ofensywnych pod Rżewem przewyższa łączne straty wojsk radzieckich poniesione w bitwie pod Stalingradem.

Przez cały okres okupacji miasto zostało praktycznie starte z powierzchni ziemi. Po prosperującym niegdyś mieście pozostały tylko gruzy, grudy pękniętych cegieł i cudem ocalałe domy mieszkalne.

Plac Poległych Żołnierzy

We wrześniu 1942 roku, kiedy wróg przebił się do centrum Stalingradu, Plac Poległych Żołnierzy w centrum miasta stał się areną zaciekłych walk. Obecnie plac został całkowicie przebudowany.

Ten kupiecki dom z końca XIX wieku należał do rodziny Repnikowych. W latach wojny w budynku stacjonowały pododdziały wojskowe. Dzisiaj znajduje się tu Muzeum Historyczno-Memorialne poświęcone wydarzeniom Wojny Domowej na południu Rosji.

Budynek Centralnego Domu Towarowego, gdzie sromotnie zakończył swą karierę jeden z organizatorów planu „Barbarossa" i towarzysz Hitlera – feldmarszałek Paulus.

Wzięcie feldmarszałka niemieckiej armii do niewoli było kluczowym momentem Bitwy o Stalingrad.

Tak wyglądało ostatnie schronienie dowódcy 6. armii niemieckiej. Wnętrze odtworzono na podstawie zdjęć i dokumentów przez pracowników muzeum „Pamięć". Na stole leży butelka koniaku i paczka kawy.

Z piwnicy domu towarowego niemiecki feldmarszałek wyszedł pod konwojem nie przez drzwi główne, lecz przez okno w siedzibie sztabu. Paulus nie chciał przechodzić obok swoich żołnierzy.

Friedrich Paulus był osobistym jeńcem Stalina. Pod koniec wojny wstąpił do koalicji antyfaszystowskiej i był kluczowym świadkiem w procesie norymberskim. Po śmierci Stalina zezwolono mu na powrót do Niemiec, ale Wschodnich.

Szturm stalingradzkiego elewatora

Stał się jednym z symboli bitwy o miasto. Elewator wojska radzieckie oswobodziły 26 stycznia 1943 roku i prawie od razu żołnierze piechoty morskiej, którzy go szturmowali, umieścili na wieży budynku czerwony sztandar. To był najwyższy budynek w Stalingradzie.

Tysiące przemarzłych, wycieńczonych chorobami i głodem żołnierzy, kroczących po ruinach z białymi flagami; spalony, uszkodzony i porzucony na zamarzłym stepie sprzęt wojskowy – tak zakończyła swe istnienie 6. Armia polowa, jedna z najlepszych armii Wehrmachtu.

Bitwa Stalingradzka, jedna z najkrwawszych bitew w historii świata, trwająca od 17 lipca 1942 roku do 2 lutego 1943 roku, zakończyła się zwycięstwem Armii Czerwonej.

Bitwa Stalingradzka zakończyła się tu – w Stalingradzkiej Fabryce Traktorów im. Dzierżyńskiego. Już przed wojną w fabryce zorganizowano produkcję czołgów. Pierwszym modelem był lekki T-26. Na początku 1941 roku zorganizowano tu produkcję T-34.

Przez 21 tygodni trwania zaciekłych walk, na fabryki spadły tysiące bomb i pocisków. 2 lutego 1943 roku fabryka. im Dzierżyńskiego leżała w ruinach, ale udało się ją odbudować. Niebawem uruchomiono tu produkcję silników dla czołgów T-44.